فست فودهای مسموم دیجیتال!

فست فود! ترکیب دو واژه‌ی فرنگی «فست» به معنای «سریع» و «فود» به معنای «غذا». غذایی که سریع آماده می‌شود و سریع هم میل می‌شود! فقط کافی است که کمی احساس ضعف و گرسنگی بر شما چیره شود تا یک غذای فوری مثل یک معجزه ظاهر شود و همه چیز را حل و فصل کند. اما این غذاهای فوری و خوشمزه آنقدرها هم که فکرش را می‌کنید دوستدار شما نیستند! البته قرار نیست ایجا درباره‌ی مضرات این خوشمزه‌های پردردسر برای سلامتی بدن صحبت کنیم! به هر حال وقتی که خیلی گرسنه می‌شویم؛ شاید دیگر حواسمان نیست که آنچه می‌خوریم؛ سالم است یا نه! فقط آن لحظه دوست داریم یک غذای خوشمزه، ما را از گرسنگی نجات دهد. اتفاقی که برای مغز ما هم می‌افتد دقیقا همین است.

مغز ما وقتی گرسنه می‌شود به غذا نیاز دارد. ما معمولا با پرسیدن، شنیدن یا جست‌و‌جو کردن؛ غذای مغزمان را فراهم می‌کنیم. این وسط غذاهای فوری دیجیتالی هم هستند که مغز ما را سریع‌تر سیر می‌کنند. اما این فست‌فودهای دیجیتالی به جز سیر کردن چقدر مغز ما را سالم نگه می‌دارند؟

این روزها هوش مصنوعی برای خیلی از ما به یک همه‌چیزدانِ همیشه در دسترس تبدیل شده که هیچ وقت از پرسیده شدن خسته نمی‌شود. آنقدر در زندگی ما نفوذ کرده که دیگر حتی گاهی درباره‌ی اینکه «برای مهمانی خانوادگی چه لباسی بپوشیم؟» هم از او می‌پرسیم.

اما تا به حال به این فکر کرده‌اید چت‌بات‎ها چه طور می‌توانند با ما صحبت کنند؟ آن‌ها به پایگاه‌های داده‌ای متصل هستند که اطلاعات را از منابع مختلف جمع‌آوری کرده‌اند. وقتی شما از یک چت‌بات سوال می‌پرسید؛ او به وسیله‌ی الگوهای زبانی از پیش‌آموخته، با ارتباط و قرار دادن کلمات در کنار هم پاسخی را به شما ارائه می‌دهد.

اما آیا همه چیز دقیق و درست پیش‌بینی شده؟! طبق پژوهشی که در سال 2022 محققان موسسه‌ی علوم اطلاعات دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) انجام داده‌اند؛ تا 38 درصد از حقایقی که توسط هوش مصنوعی ارائه می‌شود؛ جانبدارانه و دارای سوگیری است. این محققان روی دو پایگاه داده‌ی هوش مصنوعی مطالعه انجام دادند. این پایگاه‌ها داده‌ها را به دستگاه می‌دهند تا بتوانند مثل یک انسان فکر کند. بسیاری از گزاره‌ها مثل اینکه: «زمین گرد است»؛ گزاره‌های علمی و ثابتی‌اند که مورد توافق همه هستند اما در مورد مسائل اجتماعی این طور نیست. این داده‌ها به عنوان محتوا در اختیار چت‌بات‌ها و دستیاران مجازی مانند گوگل قرار داده می‌شوند تا به جست‌وجو گران ارائه شوند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بیش از یک سوم این اطلاعات جانبدارانه هستند. این اطلاعات در خصوص موضوعات انسانی و اجتماعی مانند نژاد، جنسیت، ملیت کاملا غیرمنصفانه ارائه شده‌اند. محققان این پژوهش بیان کرده‌اند برخی از این نتایج آنقدر تکان‌دهنده و ناراحت‌کننده هستند که از قرار دادن آن در مقاله‌ی خود دچار تردید شدند.[1]

زندگی در دنیای ما بدون اینترنت، مرورگرها و در سال‌های اخیر هوش مصنوعی؛ تقریبا غیرممکن خواهد بود. بنابراین استفاده‌ از این فناوری‌ها ناگریز و اتفاقا ضروری است. کسی که نتواند از فناوری‌های به‌روز استفاده کند؛ طبیعتا از مسیر رو به رشد آن باز خواهد ماند. اما ما باید بتوانیم با آگاهی از خوراکی‌های مغزمان استفاده کنیم. درست وقتی که یک نفر به ما یک ساندویچ تعارف می‌کند؛ حتما پیش از خوردن در مورد محتویات آن آگاه خواهیم شد. یاد گرفتن سواد رسانه و نحوه‌ی تعامل با اینترنت و همه‌ی تکنولوژی‌های وابسته به آن مثل شبکه‌های اجتماعی، هوش مصنوعی و… برای ما ضروری است تا بتوانیم از آن‌ها به درستی و در جهت کارآمد استفاده کنیم. پس پیش از آنکه به مغزتان غذا بدهید حتما خوراکی‌های خوب را شناسایی کنید و مراقب فست‌فودهای مسموم دیجیتالی باشید!

زهره احمدی؛ پژوهشگر اندیشکده امید

پی‌نوشت:

[1]