«دختر اردوی آتش» نوشتهی محمدعلی سپهر، کتابی است که در سال ۱۴۰۳ به همت انتشارات بیست و هفت بعثت به چاپ رسیده است. این رمان مختص نوجوان نوشته نشده است، اما به علت حضور شخصیت اصلی نوجوان شاید بتوان آن را برای نوجوانان و به ویژه دختران نوجوان دورهی دوم توصیه کرد.
کتاب بر اساس خاطرات واقعی دختران داوطلب امدادگر و رزمنده در دوران دفاع مقدس نوشته شده است و همین موضوع میتواند امتیاز ویژهای برای این کتاب باشد. زیرا کمتر اثری در حوزهی دفاع مقدس نوشته است که به دختران امدادگر داوطلب پرداخته باشد. اما متاسفانه عناصر داستان چندان در این اثر پررنگ نیست و بیشتر شبیه خاطرهگویی است تا رمانی با تعلیق، فضاسازی و یا شخصیتپردازی قوی.
سارا، دختر ۱۷ سالهی تهرانی که دورههای امدادگری را گذرانده است، به پیشنهاد مادر برای شرکت در اردوی یک هفتهای امدادگری در کردستان داوطلب میشود. در آن روزها اسم کردستان با گروههای تجزیهطلب عجین شده است و همین سارا را مضطرب میکند. هرچند خبر آزادسازی سنندج و مریوان به دست دکتر چمران و وسوسهی ماجراجویی او را راهی این سفر میکند، اما پس از حضور در منطقه، او و دوستش متوجه میشوند شرایط بسیار متفاوت ازچیزی است که انتظارش را داشتند؛ نه کارشان محدود به امدادگری است و نه مدت حضورشان محدود به یک هفته.
سارا که پیش از اعزام به کردستان، عاشق پسر کفترباز همسایه است، در مدت حضورش در مریوان با سختیهای زیادی دست و پنجه نرم میکند؛ زندگی در چادرهای سربازی و سر و کله زدن با موشها و گرسنگی، بازرسی بدنی زنان کرد تجزیهطلب، نگهبانی شبانه، حملهی تجزیهطلبان به بیمارستان، همراه داشتن نارنجک در تمام مدت حضور در منطقه و … اما در نهایت از دل این سختیها، شیرینی خدمت به میهن را میچشد و همین میشود شرط ازدواجش با اردوان، رزمندهي داوطلب مجروح که دلباختهی سارا شده است.
نویسنده در این اثر به تحرکات تجزیهطلبانهی کردها پرداخته است و مقاومت و دفاع از تمامیت ارضی ایران را در برابر آنها در روزهای پیش از شروع جنگ تحمیلی و نیز در حین جنگ نشان داده است. در کنار این موضوع مهم، میتوان به توصیف توامان طبیعت زیبا و شرح شرایط سخت زندگی رزمندگان اشاره کرد که با ارائهی جزئیات توانسته است تصویری روشن در جلوی چشم خوانندگان بسازد.
همچنین میتوان گفت مقاومت و پایداری در این اثر در دو جنبهی کلان و خرد نمایش داده شده است. از یک طرف رزمندگان، کادر درمان و مردم جانفدا در مبارزه با ضدانقلاب و دفاع از کشور در شرایط سخت مقاومت میکنند و سعی میکند با تحمل ناگواریها و حتی فدا کردن جان خود، از کشور دفاع کنند. از سوی دیگر، هرچند سارا نیز بخشی از این تصویر کلان و کلی است، اما نویسنده با تمرکز بر سختیهای زندگی یک دختر نوجوان غریب در شهری که درگیر مبارزه با ضد انقلاب است، به نوعی تصویری خرد از مقاومت و پایداری در سطح زندگی فردی را نیز به نمایش میگذارد که پرداختن به دغدغهها و افکار سارا نیز در راه بسیار کمک کننده بوده است. او در کنار دفاع از کشور، در تلاش است تا ابتدا با شرایط و سپس با روحیات جدید خود کنار بیاید و با پذیرش آن به شخصیت جدیدی برسد.
حضور گربهای نباتی رنگ در داستان و تعامل سارا با آن میتواند از سطح درد و خشونت داستان بکاهد و شاید اثر را تا حدودی برای نوجوان دختر مناسبتر کرده است. با این وجود، باز هم نمیتوان کتاب را به تمام نوجوانان توصیه کرد و تنها برای نوجوانان دورهی دوم که بالای ۱۵ سال هستند، پیشنهاد میشود. همچنین، از آن جهت که شخصیت اصلی کتاب، دختری نوجوان است، بعید به نظر میرسد بتواند نظر پسران را به خود جلب نماید.
مرضیه پورچریکی؛ پژوهشگر اندیشکده امید
